Introductie Het Immigranten Brieven Project van historicus Prof. Herbert Brinks in Amerika

Professor Herbert Brinks van het Calvin College in Grand Rapids in de staat Michigan Noord Amerika is al vanaf 1970 brieven aan het verzamelen van immigranten die vanuit de nieuwe wereld Amerika, naar hun familie in Nederland werden geschreven. Zijn overgrootvader emigreerde in 1846 vanuit Emmen naar Amerika. Nieuwsgierig naar het land waar zijn voorouders vandaan kwamen, reisde hij naar Drenthe. Om zoveel mogelijk gegevens te verzamelen over het leven van zijn overgrootvader begon hij in Amerika te zoeken naar brieven welke vanuit Drenthe naar Amerika waren gestuurd. Die zijn jammer genoeg niet of nauwelijks bewaard gebleven.

In Nederland zijn gelukkig wel veel brieven bewaard gebleven welke vanuit Amerika naar de familie hier werden gestuurd. In 1978 is van Herbert Brinks een boek verschenen met de titel ‘Schrijf spoedig terug’. Deze kreet is wel het meest gebruikt als slot van een brief naar de familie in Nederland. In de brieven werd weer gereageerd op wat de familie had geschreven.

Wij, Arend en Annie Everts, waren in 1988 voor het eerst in Amerika, we reden met de auto van Chicago, via Holland, Grand Rapids en Detroit naar de omgeving van Toronto waar de kinderen van Harm Kikkert en Fem Thalen uit Hollandscheveld wonen, zij emigreerden in 1951. Onderweg in de staat Michigan zagen we overal Nederlandse namen op winkels en op de postbussen bij boerderijen, zelfs Drentse namen. Ik herinnerde mij dat in de vorige eeuw ook familie van mij naar Amerika was gegaan. Wij waren toen niet in de gelegenheid om daar aandacht aan te schenken.

Nederzettingen in de state Michigan USA 1880

Nederzettingen in de state Michigan USA 1880

Terug in Nederland besloot ik eens te informeren waar mijn familie in Amerika woonde.

Het bleek dat in het oude kabinet aan het Zuideropgaande in Hollandscheveld, nog ruim zestig brieven bewaard waren, geschreven vanaf diverse woonplaatsen in Noord Amerika door Jan Oelen en Seine Oelen en hun kinderen. Uit de brieven leren wij dat het in de tweede helft van de 19e eeuw hier in onze streek hard werken was en dat het er niet op leek dat men ooit genoeg zou kunnen verdienen om een redelijk bestaan op te bouwen. De Oelens hebben uitvoerig geschreven over de omstandigheden waarin men daar leefde, in goede en kwade dagen. Men vergeleek de eigen levensomstandigheden daar, met die in het oude vaderland. Meestal was de conclusie dat men blij was de grote stap te hebben gedaan. Men schreef over de wederzijdse familie en kennissen hier en daar. Hilbert de zoon van Seine Oelen handelde in mazienerien in Hull, Iowa, niet ver van Orange City. Hij was getrouwd met Annie Fictorie, een dochter van Jan Koerts Fictorie en Dina Hendriks Prins. Een broer van Annie Fictorie, Jan was toen onderwijzer in Chicago. Hilbert en Albert de zonen van Jan Oelen welke in 1885 en 1888 in Amerika zijn geboren, trouwden beide met een Duitse vrouw die afkomstig waren van Emmelkamp net over de grens bij Schoonebeek. De families Oelen verkeerden met de familie Hendrik Kuiper en Jantje Bos een dochter daarvan was getrouwd met Johannes Prins.

Frederik Diemer zoon van dominee Evert Diemer en Annigje Kersies uit Hollandscheveld

Frederik Diemer zoon van dominee Evert Diemer en Annigje Kersies uit Hollandscheveld

Ook worden veel namen genoemd van andere Hoogeveners. Velen werden echte voorttrekkers, men verhuisde soms weer enige honderden uren verder en ook daar trof men weer oude bekenden. Zo worden genoemd, Roelof Romberg, Hendrik Gort, Harm Jans Zomer, Jan Koerts Fictorie, Jan Arends Otten, Seine Harms Boertien, Harm Klaas Koster, Harm de Vries, Jan Booy, Seine Booy, Abraham Niehues en nog veel meer. Ik besloot Prof. Brinks te helpen om naast de brieven die door de familie Oelen vanuit Amerika werden geschreven,

nog meer brieven op te sporen van mensen die uit onze streek naar Amerika gingen. In 1991 heb ik een oproep gedaan in de Hoogeveensche Courant. Ik heb heel veel reacties gekregen en eigenlijk is over de inhoud van al die brieven wel een dik boek te schrijven. Dat zal er wel nooit van komen.

Wel is van de hand van Prof. Brinks in Amerika inmiddels een tweede boek verschenen met de titel ‘Dutch Amercan Voices’. In dat boek staan niet de brieven van de familie Oelen. Wel wordt Hollandscheveld daarin vermeld. In dit boek zijn twintig brieven opgenomen van Frederik Diemer die op 30 januari 1893 vanuit Hollandscheveld naar Amerika ging. Hij is een zoon van dominee Evert Diemer en Annigje Kersies. Ds. Diemer was predikant van de Gereformeerde Kerk van Hollandscheveld voor hij naar Schoonoord ging. De brieven zijn geschreven door Frederik Diemer vanuit Vogel Center Michigan aan zijn ouders in Schoonoord. Frederik schrijft ook nog over Jan Haveman uit Hollandscheveld “Jan Haveman wrote me a letter. He is in Hull Iowa and is still working for a farmer. He did not look around much either. He is still a hired man on a farm.”.

Dutch American Voices Prof Herbert Brinks

Dutch American Voices Prof Herbert Brinks

In het boek ‘Dutch American Voices’ staat over Hollandscheveld: “His native hamlet, Hollandscheveld, stood near the edge of Hoogeveen in the province of Drenthe, an area known for its peat beds and sandy soils. Turfs, dug there for fuel, found markets along the route of an intricate canal system. The sandy soil, enriched by peat and manure until chemical fertilizers became generally avaible during the second half of the century, supported moderately succesful agriculture. Beyond subsistence, local farms produced a surplus of potatoes, butter, and some grain”.

De familie Oelen stamt af van een van de eerste bewoners van het Echtens Hoogeveen. De stamvader is Harm Alberts Schonewille, hij komt voor op de eerste lijst in 1678 van bewoners van het Echtens Hogeveen, hij was de vader van Jan Harms Oelen Schonewille. Waarom Harm Alberts Schonewille zijn zoon Jan Oelen noemde is niet helemaal met zekerheid te zeggen, Jan Oelen is zeer waarschijnlijk genoemd naar zijn opa van moederskant. Harm Alberts Schonewille was eerder getrouwd geweest met een dochter van Hendrik Vos en hij noemde hij een zoon Hendrik Vos. Deze Hendrik Vos Schonewille werd later ook niet meer Schonewille genoemd, maar Vos. Bijna iedereen die rond Hoogeveen Vos heet, stamt van hem af. Hendrik Vos (Schonewille) noemde ook een zoon Hendrik, daarna was er dus Hendrik de Olde Vos en Hendrik de Jonge Vos. Weer later noemde Hendrik Jonge Vos een zoon naar zijn vader Hendrik Olde Vos. En ja hoor, hij werd dus Hendrik de Tweede Jonge Vos.

Jan Harms Oelen Schonewille, de naam Schonewille verdween geleidelijk aan in de volgende generatie. Zoon Geert Jans Oelen trouwde met Jantien Stoffers, zeer waarschijnlijk een dochter van ook een van de vroegste Hoogeveners, Stoffer

Hendriks Lunenborger. Stoffer Geerts Oelen, de zoon van Geert Jans Oelen trouwde met Anna Maria Caspers Blokzijl, een dochter van Casper Jans Blokzijl en Annechien Hendriks Lunenborger.
Vervolgens trouwde hun zoon Geert Stoffers Oelen met Jantje Seinen, dochter van Seine Goosens en Wijchertien Arends Schonewille. Seine Geerts Oelen, de zoon van Geert Stoffers Oelen trouwde met zijn nicht Jantje een dochter van Jan Philips Stoffers Oelen en Hilligje Jans Strijker.
Hun zoon Hilbert Seinen Oelen, genoemd naar Hilligje Jans Strijker, trouwde met Margrieta Jans Faken, dochter van Jan Faken en Hendrikje Roelofs Deuten van Alteveer. Margrieta Jans Faken is geboren op De Slood B 332 en op dat adres zijn ook haar ouders overleden.
Hilbert Seinen Oelen en Margrieta Jans Faken gingen wonen in Hollandscheveld A 160.
Zij kregen 7 kinderen:

Jan, geboren 13 augustus 1838 te Hollandscheveld A 160, overleden op 6 november 1921 te Holland Michigan, trouwde met (1) Margje Botter en (2) Hendrikje Schonewille.

Jantien, geboren 2 juli 1841, te Hollandscheveld A 160, trouwde op 6 mei 1863 met Hendrik Dirk Zomer

Hendrik, geboren 11 september 1843 te Hollandscheveld A 160, trouwde op 6 mei 1870 met Geesje Botter, een zus Margje Botter de 1e vrouw van zijn broer Jan.

Seine, geboren 21 september 1844 en overleden op 20 juni 1846 te Hollandscheveld A 160.

Hendrikje, geboren in 1847 te Hollandscheveld A 160, trouwde op 22 april 1871 met Jan Koster.

Seine, geboren 7 september 1850, te Hollandscheveld A 160, trouwde met zijn nicht Margaretha, de dochter van zijn broer Jan.

Fake, geboren 8 september 1861, was korporaal in ‘s Hertogenbos bij het vijfde regiment Infanterie in de jaren 1880/1882 en is daar op 16 augustus 1882 overleden in het hospitaal in ‘s Hertogenbos als gevolg van een verwonding.

Jan Oelen was twee keer getrouwd, voor de eerste keer op 27 april 1861 met Margje Botter, geboren te Alteveer B 322, op 5 september 1836, dochter van Roelof Klaas Botter en Aaltje Hendriks Zomer en zuster van Geesje, de vrouw van zijn broer Hendrik, zij kregen 3 kinderen:

Margaretha, geboren 13 augustus 1863 te Alteveer B 106. Zij trouwde met haar oom Seine Oelen, een broer van haar vader, zij is vrij jong overleden op 11 mei 1890 op het adres Hollandscheveld E 447, na haar overlijden vertrok Seine met zijn zoon Hilbert, geboren 12 september 1881 te Hollandscheveld E 260. Hilbert trouwde in Hull Iowa met Annie Fictorie.

Roelof, geboren 28 augustus 1865 te Hollandscheveld A 356, overleden 30 november 1868.

Aaltje, geboren 14 november 1867 te Hollandscheveld A 356, zij overleed 31 januari 1884 in Paterson Amerika.

Jan Oelen hertrouwde op 5 december 1874 te Hoogeveen met Hendrikje Schonewille, geboren op 17 februari 1851 te Hollandscheveld, overleden 18 mei 1889 te Harrison South Dakota, dochter van Albert Schonewille en Hendrika Benjamins.
Ze kregen 5 kinderen.

Hendrikje, geboren 26 september 1875 te Hollandscheveld E 383, zij is op oudere leeftijd gehuwd met R. J.(Dick) Wassenaar, hij was weduwnaar. Hendrikje en haar man schreven veel brieven, eerst naar Hendrik Oelen en Geesje Botter en later naar Arend Kikkert en Roelofje Oelen.

Hilbert, geboren 16 november 1877 te Hollandscheveld E 383, overleden op 13 maart 1881 te Nieuw Amsterdam.

Albert, geboren op 9 juli 1880 te Nieuw Amsterdam. Albert is in 1883 overleden kort nadat het gezin aankwam in Paterson Noord Amerika.

Hilbert, geboren 28 augustus 1885 te Orange City Iowa, overleden te Holland Michigan op 4 april 1951. Hij trouwde met Minnie Bouwkamp.

Albert, geboren juli 1888 te Harrison South Dakota, overleden te Lakeside Muskegon Michigan op 24 oktober 1957. Hij trouwde met Fanny Belt.

Op 30 april 1878 vertrok Jan Oelen met zijn gezin uit Hollandscheveld en vestigden ze zich te Nieuw Amsterdam. In Hollandscheveld was Jan Oelen landbouwer, in Nieuw Amsterdam was hij vervener. Het verblijf te Nieuw Amsterdam was kennelijk ook niet wat men ervan verwacht had, want op 7 september 1883 is in het bevolkingsregister van de gemeente Emmen vermeld dat het gezin met drie kinderen is vertrokken naar de plaats Paterson in Noord-Amerika. Paterson ligt in de staat New Jersey aan de Oostkust van Amerika.

De brieven van de familie Oelen zijn door mij, Arend Everts, bewerkt en ook ingekort. De tekst is zoveel mogelijk woordelijk overgenomen zoals ze zijn geschreven. Vaak wordt gedacht dat veel mensen aan het eind van de 19e eeuw niet konden lezen en schrijven. Dat die gedachte zeer onjuist is, blijkt wel uit de vele brieven die door de emigrantenfamilies in de vorige eeuw zijn geschreven naar hun familie hier. Vele duizenden brieven zijn inmiddels opgespoord. Gelukkig zijn ze al die tijd bewaard gebleven in dozen en koffers, op zolders en in kabinetten.

Jan Oelen, geboren 13 maart 1838 emigreerde in 1883 naar Amerika en zijn broer Seine Oelen, geboren 7 september 1850 in 1893 met zijn zoon Hilbert. Zij hebben op diverse plaatsen in Micihgan, South Dakota en Iowa gewoond. Zij wilden daar een beter bestaan opbouwen dan ze voor zich zagen in de streek waar ze waren geboren. Tweehonderd jaar daarvoor hadden hun voorouders zich van elders in onze streek hebben gevestigd. Ze besloten als ‘voorttrekkers’ in Amerika weer aan een nieuwe toekomst te beginnen. Het is hun misschien ook niet gegaan zoals ze zich hadden voorgesteld.

Aangelokt door de verhalen uit brieven die rond gingen over de rooskleurige omstandigheden waarin de emigranten zich zouden bevinden in de Verenigde Staten van Amerika, besloten zij ook te emigreren. Hoe wij daar nu ook over zullen denken, het was goed dat velen weggegaan zijn. Voor 1850 zijn uit de omgeving van Hoogeveen maar weinigen vertrokken en het leven was hier toen dus nog niet zo slecht. Echter na 1880 gingen er wel heel veel weg. De levensomstandigheden waren kennelijk slechter geworden. Veel kinderen stierven al kort na de geboorte. Dokters woonden te ver weg van de plek waar de bevolking woonde. Pas aan het eind van de 19e eeuw werd het leven hier beter en stierven er aanmerkelijk minder kinderen op heel jonge leeftijd. Er kwam werk voor iedereen, men verdiende meer en kon wat geld besteden en investeren. Daardoor ontstond er ook meer handel en nijverheid en de levensomstandigheden werden snel beter.

Wel en wee in de nieuwe wereld Amerika

De brieven zijn geschreven door Jan Oelen 1883 tot 1920 en door Seine Oelen 1895 tot 1923. Na overlijden van Jan en Seine, namen hun kinderen Hilbert en Hendrikje van Jan Oelen en Hilbert van Seine Oelen het schrijven over, tot in 1960 de laatste brief naar Hollandscheveld kwam. Albert van Jan Oelen heeft na zijn vaders dood wel beloofd om te schrijven maar dit is niet gebeurd, volgens zijn zus Hendrikje kon hij niet schrijven in de ‘Hollandse taal’. Ook de ontvanger was later niet meer Hendrik Oelen, maar Arend Kikkert, getrouwd met Roelofje Oelen, dochter van Hendrik Oelen. De brieven vanuit Amerika werden echter steeds bewaard in hetzelfde kabinet. Het kabinet staat nu nog ongeveer op dezelfde plaats, alleen het huis is niet meer zoals het vroeger was. Het adres was eerst Hollandscheveld E 247 dan Zuideropgaande E 247 en vervolgens Zuideropgaande 81.

foto van het Zuideropgaande in 1960, onder de bomen de boerderij van de familie Kikkert waar de brieven van Oelen veilig werden bewaard in het kabinet

foto van het Zuideropgaande in 1960, onder de bomen de boerderij van de familie Kikkert waar de brieven van Oelen veilig werden bewaard in het kabinet

Het Zuideropgaande in 1960. Onder de bomen de boerderij van de familie Kikkert waar de brieven van Oelen veilig werden bewaard in het kabinet. Tot 1905 woonde daar het gezin Hendrik Oelen en Geesje Botter, mijn overgrootouders. Daarna hun dochter Roelofje Oelen, die getrouwd was met Arend Kikkert. Van opa Arend Kikkert heb ik mijn voornaam gekregen.

Op de volgende 12 pagina’s kunt u de brieven vinden, gesorteerd op datum, geschreven door de familie Oelen uit Amerika. Op de laatste pagina vindt u de brieven van Fake Oelen uit ‘s Hertogenbosch. U kunt de pijlen gebruiken om door de brieven te navigeren of direct naar een brief gaan door op een paginanummer te klikken. Mocht u vragen en/of reacties hebben na het lezen van deze brieven, dan kunt u contact opnemen met Arend Everts.