Het Oostopgaande werd de Schoonhovenweg en een deel Akkerweg

Het Oostopgaande werd gegraven vanuit het Zuideropgaande tot in het Woeste, ver voorbij het later ontstane dorp Nieuwlande. Het doel was het afvoeren van het veen in de vorm van miljarden turven en die te verkopen aan de bewoners in het Westen. Ongeveer een eeuw lang, werd door een leger veenarbeiders, de turf gegraven met een speciale schop. De natte turf werd met een speciale kruiwagen naar een open veld gebracht en daar te drogen gelegd. Gedurende de zomer gingen mannen, vrouwen en kinderen naar het turfveld. De natte turven moesten een aantal keren omgelegd te worden tot die droog waren en gehaald konden worden. Op het laatst werden die met welhaast een file van ‘turfbokken’ door de wijken en opgaanden gehaald en afgevoerd. Uiteraard was het doel van de veenbazen van het gehele traject van het turfmaken, om daar aan te verdienen.

Topografische kaart van 1900In het jaar 1900 zijn langs het Oostopgaande nog maar weinig woonplekken te ontdekken. Dat is geheel anders langs de Beukerswijk. De volgende bewoonde wijk is pas de Carstenswijk. Ook ten zuiden van de Carstenswijk zijn bijna alle wijken tot aan de grens met Overijssel bewoond. Ook is daarop met de groene kleur aangegeven waar bos was geplant. In dat gebied zijn langs de wijken maar weinig bewoonde plekken aangeduid. Langs het Zuideropgaande en de Riegshoogtendijk staan wel al veel woningen. Aan de kleur op de kaart is te zien dat het zuiden tot aan de provinciegrens al een veel bewoond gebied is. Ook Hollandscheveld-zuidoost rechtsonder, toen nog het Dwarsgat, is al ruim bewoond.

In het jaar 1901 is de Kamer van arbeid voor veenderij opgericht

In het jaar 1901 was de Kamer van arbeid voor de veenderij opgericht met als doel wat aan de grote werkloosheid te doen. Maar omdat er vervolgens nog weinig veranderde werd in 1918 de wet Uitvoering landarbeiderswet 1918-1933 ingesteld. Deze wet moest het mogelijk maken om de zuinige en vlijtige boerenarbeiders te helpen. Voor hen werd onder de naam ‘Landarbeiderswet’ een reeks van voorschriften in het leven geroepen. Maar ook dat bracht niet de beoogde verandering.

In een schrijven van de gemeente Hoogeveen aan de Directie van de landbouw ’s Gravenhage blijkt het volgende: ‘Hierbij heeft in hoofdzaak de bedoeling voorgezeten, dat het land bij de landarbeiderswoning van een zoodanigen omvang zoude zijn, dat de landarbeider daarop zij kunnen telen de vruchten, die hij voor zich en zijn gezin noodig heeft. Dit land kan zijn van betere en slechter qualiteit, hetgeen zijn weerspiegeling vindt in de koopprijs. Het heeft niet in de bedoeling gelegen, dat een onderdeel van het plaatsje zou bestaan in grond van eene vrij groote uitgestrektheid, die door den arbeider zelf met zijn gezin in vrijen tijd niet naar behooren zoude kunnen worden bewerkt. Om deze reden wordt er de aandacht op gevestigd, dat bezwaar zal worden gemaakt tegen het verleenen van rentelooze voorschotten ingevolge artikel 7 der wet, wanneer zij betreffen plaatsjes van grooten omvang, b.v. van eenige H.A. al is de grond ook van mindere qualiteit of nog onontgonnen, waardoor de totale koopprijs niet boven de 1000 gulden komt.’

In d’Ollansevelder van juli 2012 is meer hierover vermeld

Aan het eind van het jaar 1924 staan in totaal 44 ‘landarbeiders’ op de lijst van belangstellenden. Het totaalbedrag aan voorschotten is dan 100.325 gulden en aan koopsommen is totaal 110.160 gulden betaald.

Aan de zuidkant van het Oostopgaande stonden midden jaren ’20 de volgende boerderijen:
Hendrik Vos (broer van opoe Everts liet de boerderij voor eigen rekening bouwen) nr. 2
Evert Everts (een van de landarbeiders) nr. 4
Koert Vaartjes (een van de landarbeiders) nr. 6
Lubbert Vaartjes (een van de landarbeiders) nr. 8
Harm Arends Kikkert, kort daarna Hendrik Benjamins (eigen boerderij) nr. 10
Sake Boertien (eigen boerderij, gebouwd ca. 1943) vandaar nr. 10a
Engbert Ten Hoorn Boer (eigen boerderij) nr. 12
Jan Corba (een van de landarbeiders) dit werd later Harm Kuiper nr. 14
Jan van de Meer (een van de landarbeiders) dit werd later Fredrik Blokzijl nr. 16
Jan Bruins Slot (eigen boerderij gebouwd ca 1900) later huren 1940-1950 Jan Everts nr. 18 Jan Groote (aan de Tweede wijk) gebouwd ca. 1949 maar Oostopgaande nr. 18a )
Berend Giethoorn (aan de Tweede wijk) maar Oostopgaande nr. 20.

Aan de noordkant van het Oostopgaande jaren ’20 de volgende boerderijen/huizen:
Egbert van der Weide, Oostopgaande 1
Harm Kleine, Oostopgaande 3
Harm Stam, Oostopgaande 5 (vanaf 1949 Berend Stam)
Harm Metselaar, Oostopgaande 7
Elsje van der Weide-Bosman Oostopgaande 9
Walraad Benjamins, Oostopgaande 11
Fake ten Caat, Oostopgaande 13
Jan Kleine, Oostopgaande 15
Harm Slomp, Oostopgaande 101 (Nieuwlande)
Freerk Schonewille, Oostwijk 15
Albert van der Weide, Oostwijk 101 (Nieuwlande)

Aanbesteding verhard verkeerspad van Nieuweroord naar Dwarsgat Elim

Op 4 maart 1922 meldde de Hoogeveensche Courant dat zal worden aanbesteed een verhard verkeerspad van Nieuweroord naar Dwarsgat-Elim. Het fietspad krijgt een lengte van 5882 meter, met 13 ijzeren draaivonders en 4 vaste vonders.
Op 3 mei 1922 meldde de Hoogeveensche Courant dat het werk werd toegewezen aan P.J. Eltink te Boxtel voor 48.850 gulden.

Uit de notulen van het Plaatselijk Belang Hollandscheveld

Bewoners vragen om een Draaibrugje over het Oostopgaande
In april 1947 verzoeken de bewoners aan het Oostopgaande aan B en W van Hoogeveen om een brugje vooraanover het Oostopgaande te leggen. In maart 1947 hebben K. Vaartjes en K. Streutker met een lijst gelopen en ze hebben 334 gulden opgehaald. Het Veenschap Oostopgaande zegde 500 gulden toe. De Gemeenteraad heeft vervolgens gunstig besloten om een draaibrugje te laten leggen over het Oostopgaande. De kosten zijn geraamd op 1650 gulden. Het draaibrugje is al gelegd en het is een hele vooruitgang en uitkomst voor de bewoners aan de zuidkant van het Oostopgaande.

Bevaarbaarheid van het Hollandscheveldseopgaande, Zuideropgaande en Oostopgaande
Begin augustus 1947 is er een gesprek geweest met de ambtenaar van de Provinciale Waterstaat naar aanleiding van de slechte bevaarbaarheid van het Hollandsche Opgaande, het Zuideropgaande en het Oostopgaande. De heren hebben inmiddels de zaak in ogenschouw genomen en bij de vonders de diepte gepeild en kwamen tot het resultaat dat bij de vonders de diepte bij vol water nog ongeveer nog 150 cm water staat en aldus volgens de voorschriften genoeg is. Ook de financiële toestand laat het niet toe om te gaan schonen. Ze hebben aangeraden een waterschap te stichten.
Besloten wordt om er bij de Drentse Kanaalmaatschappij op aan te dringen om de ‘vilten’ uit het Hollandscheveldse Opgaande en Zuideropgaande en Oostopgaande te verwijderen.

Bewoners vragen verhoging vergoeding petroleumlantaarns
Op 31 oktober 1948 hebben de bewoners van Hollandscheveld aan B en W van Hoogeveen verzocht om de vergoeding van de aanstekers van de petroleumlantaarns te verhogen. Verder het verzoek om de lantaarn bij het vonder in de bocht van het Oostopgaande bij Jan Everts, waar nu electrisch licht is, te verplaatsen naar het fietspad aan het Rechtuit.

Leven en werken te Elim-Hollandscheveld drs. A.J. Wichers 1955-1959

In het boek Leven en werken te Elim-Hollandscheveld geschreven door drs. A.J. Wichers staat hierover het volgende:
De bodemkundige en de cultuurtechnische toestand van de bodem kan door deze wijze van ontginning van meter tot meter wisselend zijn. Een goede bodemkaart van het gebied was dan ook moeilijk te maken. Nu er opnieuw een plan van ruilverkaveling ter sprake is, wordt zij gemaakt. Tot nu toe moest worden gewerkt met een kaart, waarop stipsgewijs staat aangegeven, wat boringen hier en daar te zien hebben gegeven. Men kon niet, zoals meestal, met redelijke zekerheid het verloop van de bodemlagen aangeven.
Aan de veenarbeiders werd het land in kleine stukken verkocht. Het grootste deel van het land van Hollandscheveld en Elim is in handen van kleine bezitters gekomen. In het midden-noorden, waar de hogere, nu nog beboste, gronden liggen, is het eigendom lang bij de oude families gebleven. Zij woonden vroeger in de ‘huuzen’ van Hoogeveen. Thans zijn deze gronden nog vaak in handen van verwanten of van kopers elders in het land. Het gebied is doorsneden door vele kanalen en zijkanalen, in de streek genoemd Opgaanden en Wijken. Daarlangs bevinden zich vele woningen, die door een zandpad langs het water worden verbonden. Dit pad liep vroeger bijna steeds uit op een pad langs een andere wijk of langs een opgaande. Alle vervoer van goederen moest dus oorspronkelijk per schuit gaan.
Begrafenissen gingen ook per schuit en de ouderen herinneren zich nog, dat de dokter per schuit kwam. Thans komt hij per motorrijwiel over de vele kleine vlonders.
Van de geënquêteerden had 19% zijn bedrijfsgebouw met woning in 1954 zijn bedrijfsgebouw op meer dan een kilometer van de harde weg liggen.

Opeens gaan de veranderingen in onze woonomgeving erg snel

Het Oostopgaande gedemptToen deze (dia) foto is gemaakt was het water al weg. Op deze foto staan nog wel de huizen zoals voorheen. Maar het Oostopgaande zonder water doet vreemd aan, tenminste voor ieder die hier vroeger heeft gewoond of anders gewend was om hier veel te vertoeven. Het zijn niet allemaal meer dezelfde gebouwen als voorheen maar de huisnummers Oostopgaande z.z. 2 t/m 12 zijn nu nog bewoond maar zijn nu vermeld als Schoonhovenweg 2 t/m 12.
Dit geldt ook voor de gebouwen Oostopgaande n.z. 1 t/m 5 nu Schoonhovenweg 1 t/m 5.

Het Oostopgaande ca 300 meter voor de bochtHet huis links op deze foto was Oostopgaande 5 en is nu Schoonhovenweg 5 en mocht nog steeds blijven. De andere huizen op deze foto zijn reeds lang verdwenen. Rechts is was Oostopgaande 14 en zou Schoonhovenweg 14 kunnen zijn maar werd in februari 1966 afgebroken, daarna Oostopgaande 16 en 18 die werden in september 1974 afgebroken en ook Oostopgaande 18a en Oostopgaande 20 zijn in 1973 afgebroken. Deze huizen stonden niet aan het Oostopgaande maar aan de Tweede wijk maar het woonadres was Oostopgaande. Midden in beeld was de plek waar de driekamerwoning in de bocht van het Oostopgaande heeft gestaan. De oude woningen werden in 1963 afgebroken, maar er kwam een dubbele woning voor in de plaats, die werd in 1972 weer afgebroken. Na de demping van het Oostopgaande kwam hier de Schoonhovenweg voor terug. Aan het eind in beeld maakt de Schoonhovenweg een bocht naar rechts en eindigt bij de Carstensdijk.

De bocht in het Oostopgaande

Van de familie Blokzijl ooit wonend Oostopgaande 16, kreeg ik een aantal unieke foto’s van de situatie ooit in de bocht van het Oostopgaande. Links onder is het front van de boerderij waar ooit het gezin Blokzijl woonde. Op de middelste foto de westkant van dezelfde boerderij. Op de derde foto de oostkant van dezelfde boerderij en ook te zien is het wegdek van de Schoonhovenweg richting de Carstensdijk. Deze foto’s zijn uniek en mogelijk de enig overgebleven foto’s uit de geschiedenis van het door de overheid begonnen project om de van de velden van het Hollandscheveld te ontplooien door de z.g. Landarbeiderswet.

De voorgevel
Rechterzijgevel
Linkerzijgevel

Op de eerstvolgende foto links is nog duidelijk het schuurdeel van de oorspronkelijke boerderij te herkennen met een geheel nieuw voorhuis zoals door Klaas Slot is bewoond. Op de middelste foto rechts nog weer de berm langs de boerderij Oostopgaande 16 te zien en een kleine hoek van de oorspronkelijke boerderij Oostopgaande 18.
Op de foto rechts staat een nieuw huis op de plek waar ooit de aloude driekamerwoning aan de noordkant in de bocht van het Oostopgaande heeft gestaan. Daar woonden in de jaren kort voor de aanmaak van Shoonhovenplan de families Gerrit Kroezen en Jan Kleine.

Oostopgaande 18
Schoonhovenweg
Oostopgaande 09-11

Oostopgaande 14 is afgebroken in februari 1966
Oostopgaande 16 is afgebroken in september 1974
Oostopgaande 18 is afgebroken in augustus 1974
Oostopgaande 20 is afgebroken in maart 1973
Oostopgaande 9 is afgebroken in november 1963
Oostopgaande 11 is afgebroken in november 1963
Oostopgaande 13 is afgebroken in maart 1972
Oostopgaande 15 is afgebroken in maart 1972
Oostopgaande 17 is afgebroken in augustus 1974 (zie foto Harm Slomp d’Ollansevelder nov. 2012)
foto-10-oostwijk-15

Foto’s van Oostopgaande en omgeving

Familie F. Schonewille woonde vroeger in de woning Oostwijk 15 Hollandscheveld. Dit huis stond aan de westzijde van foto-11-oostwijk-101het Fietspad Elim-Nieuweroord. Dat is nu de Marten Kuilerweg tot het Rechtuit en vanaf daar de Meerboomweg tot aan de Coevorderstraatweg en dan verder de Jan Knegtweg naar de Verlengde Hoogeveensche Vaart.
Familie A. van der Weide woonde toen in de woning Oostwijk 101 Nieuwlande. Dit huis stond tegenover Oostwijk 15, maar dan aan de oostzijde van het Fietspad Elim-Nieuweroord richting Nieuwlande. Oostwijk 101 viel onder post Nieuwlande. Het ‘Hoenderdaal’ stond in de voorgevel. Ook deze woningen zijn in die tijd afgebroken.

foto-12-hilbrand-veenstra
foto-13-vader-zoon-schonewille
Arend Schonewille met zijn trekharmonica
en ook de tijd voor de brommer